In Nederland groeide het spannende boek uit tot een van de best verkopende genres. Die ontwikkeling liep deels parallel met Vlaanderen, maar kende eigen hoogtepunten en een eigen prijs die al sinds 1986 bestaat.
Vroege sporen
Volgens de geschiedschrijving van de Gouden Strop verscheen in 1953 met Parels voor Nadra van journalist Joop van den Broek de eerste hardboiled thriller van Nederlandse bodem. Het genre was toen vooral een importproduct: Engelse puzzelromans en Amerikaanse detectives werden vertaald en veel gelezen. Eigen auteurs waren er, maar ze bleven lang in de marge van de literaire belangstelling.
Twee speurders die bleven
Twee Nederlandse reeksen werden klassiekers. Janwillem van de Wetering schreef over het Amsterdamse rechercheursduo Grijpstra en De Gier, boeken met een filosofische inslag en een droge humor. Appie Baantjer, zelf jarenlang politieman in Amsterdam, schreef de reeks over rechercheur De Cock van het bureau Warmoesstraat. Die boeken werden bewerkt tot een langlopende televisieserie en maakten van De Cock een begrip.
Het succes van Baantjer laat zien wat een vaste speurder in een herkenbare stad kan doen. Lezers wilden weten hoe het met De Cock verder ging, en keerden boek na boek terug. Hetzelfde principe werkte later in Vlaanderen bij Pieter Aspe.
1986: het genootschap en de Gouden Strop
In de herfst van 1986 richtten dertien schrijvers, op initiatief van Tomas Ross, het Genootschap van Nederlandstalige Misdaadauteurs op. Het doel: een prijs voor de beste oorspronkelijk Nederlandstalige misdaadroman. Die prijs werd de Gouden Strop, vernoemd naar een boek van Joop van den Broek uit 1982. Sinds 2019 maken de misdaadauteurs deel uit van de Auteursbond. Het verhaal van de prijs staat op de pagina over de Gouden Strop en de Schaduwprijs.
De thrillergolf
Vanaf ongeveer de eeuwwisseling kreeg de Nederlandse thriller een enorme groei. Schrijvers als Saskia Noort, Esther Verhoef en Simone van der Vlugt schreven psychologische thrillers die zich afspelen in herkenbare, vaak huiselijke omgevingen. De dreiging komt niet van een seriemoordenaar in een donker steegje, maar van de buurman, de partner of een oude vriendin. Die verschuiving naar de psychologische thriller trok een groot nieuw publiek.
Tegelijk bleven er auteurs die de politieroman, de politieke thriller en de historische misdaadroman bedienden. Tomas Ross schreef thrillers rond echte gebeurtenissen uit de naoorlogse geschiedenis. René Appel schreef psychologisch gelaagde misdaadromans. De Meesterprijs, een ereprijs van de misdaadauteurs, ging onder meer naar Baantjer, Saskia Noort, Tomas Ross en René Appel.
Omvang van het genre
De sectie misdaadauteurs van de Auteursbond spreekt van ruim tweehonderd actieve misdaadauteurs in Nederland die door een uitgeverij worden uitgegeven. Het spannende boek heeft een eigen avond, eigen prijzen en een festival: het Nederlands Thrillerfestival in Zoetermeer, beschreven bij festivals en boekenbeurzen.
Verschillen met Vlaanderen
De Nederlandse en Vlaamse misdaadroman lopen deels door elkaar, zeker sinds Vlaamse auteurs ook in Nederland worden uitgegeven en omgekeerd. Toch zijn er verschillen. Nederlandse thrillers spelen vaker in een huiselijke of zakelijke setting en leunen sterker op de psychologische kant. In Vlaanderen is de klassieke politieroman met een vaste speurder in een bepaalde stad sterker aanwezig. Het rechtssysteem verschilt ook: in België speelt de onderzoeksrechter een centrale rol en bestaat het hof van assisen met een volksjury, in Nederland oordeelt altijd een beroepsrechter. Voor wie zelf schrijft, is dat verschil belangrijk. Meer daarover in het artikel over research naar politie en justitie.
Bronnen: Geschiedenis van de Gouden Strop, Auteursbond: over de misdaadauteurs