Lezers van misdaadromans weten vaak meer over politie en justitie dan schrijvers denken. Een fout in de procedure of een verkeerde functietitel haalt hen uit het verhaal. Research is dus geen luxe, al hoeft een roman geen handboek te worden.
België en Nederland verschillen
De grootste valkuil voor wie in het Nederlandse taalgebied schrijft, is het verschil tussen het Belgische en het Nederlandse systeem. Dezelfde taal suggereert hetzelfde recht, maar dat klopt niet.
| België | Nederland | |
|---|---|---|
| Leiding zwaar onderzoek | Onderzoeksrechter (gerechtelijk onderzoek) | Officier van justitie, met toezicht van de rechter-commissaris |
| Openbaar ministerie | Parket, onder leiding van de procureur des Konings | Openbaar Ministerie, officier van justitie |
| Politie | Lokale politie en federale politie | Nationale politie, met regionale eenheden |
| Zwaarste misdaden | Hof van assisen met volksjury | Rechtbank met beroepsrechters, geen jury |
Een Vlaamse roman waarin een jury ontbreekt bij een moordproces voor het hof van assisen, of een Nederlandse roman waarin een onderzoeksrechter opduikt, valt meteen op. Details en procedures veranderen bovendien: wetgeving wordt aangepast. Wie een roman in het heden situeert, controleert de actuele regels bij officiële bronnen.
Bronnen voor research
- Officiële websites van politie, justitie en het openbaar ministerie leggen procedures uit in begrijpelijke taal.
- Rechtbankverslagen in kranten laten zien hoe een proces in de praktijk verloopt.
- Openbare zittingen: in beide landen zijn de meeste strafzittingen openbaar. Een dag op de publieke tribune leert veel over sfeer, taal en tempo.
- Gesprekken met mensen uit het vak, zoals rechercheurs, advocaten of wetsdokters. Veel professionals zijn bereid om vragen te beantwoorden, zeker als het om algemene werkwijzen gaat.
- Non-fictie over echte zaken, met de kanttekeningen uit het artikel over true crime.
Forensisch onderzoek
Televisieseries hebben een vertekend beeld gegeven van forensisch onderzoek. In werkelijkheid duren analyses langer, zijn resultaten minder eenduidig en is capaciteit beperkt. Een roman waarin een DNA-uitslag binnen een uur binnen is, schuurt bij kenners. Een roman waarin de speurder wacht, drukt zet of met onvolledige resultaten moet werken, is geloofwaardiger en vaak spannender.
Hoeveel research gebruiken
De valkuil van goede research is dat de schrijver alles wil tonen. Een lezer hoeft niet te weten hoe een proces-verbaal precies is opgebouwd. Het volstaat dat het verhaal nergens tegen de werkelijkheid in gaat. Een vuistregel: gebruik een tiende van wat is uitgezocht, en gebruik het daar waar het de scène sterker maakt.
Bewuste vrijheden
Een roman mag afwijken van de werkelijkheid, als dat een bewuste keuze is. Veel auteurs verzinnen een eigen politiebureau of een fictieve gemeente, juist om niet vast te zitten aan echte personen en structuren. Sommige schrijvers vermelden in een nawoord welke vrijheden ze genomen hebben. Dat voorkomt verwarring en toont respect voor de lezer die het beter weet.
Plaatsen en sfeer
Naast procedures vraagt ook de setting research. Wie over een bestaande stad schrijft, bezoekt die bij voorkeur, ook op de uren waarop de scènes spelen. Een haven om drie uur 's nachts voelt anders dan overdag. Meer over het belang van de stad staat in reeksen en speurders, en over een eigen plek om te schrijven in de zolder als schrijfplek.