De Gouden Strop is de oudste en bekendste prijs voor het Nederlandstalige spannende boek. Sinds 2021 heet de prijs officieel de NBD Biblion Gouden Strop, naar de hoofdsponsor. Het beste debuut krijgt de NBD Biblion Schaduwprijs.
Ontstaan in 1986
In de herfst van 1986 kwamen dertien schrijvers op initiatief van Tomas Ross samen om het Genootschap van Nederlandstalige Misdaadauteurs op te richten. Hun doel was een prijs voor de beste oorspronkelijk Nederlandstalige misdaadroman. De prijs werd vernoemd naar De gouden strop, een boek uit 1982 van journalist en schrijver Joop van den Broek. Het prijzengeld bedroeg in het begin 10.001 gulden, net meer dan de toenmalige AKO-literatuurprijs.
Twee jaar zonder winnaar
De prijs is niet elk jaar uitgereikt. In 1988 en 1990 werden zo weinig titels ingezonden dat de jury geen winnaar aanwees. Ook de grens van het genre leidde tot discussie: in 1994 won Maarten 't Hart en in 1995 Tim Krabbé met Vertraging, boeken die niet iedereen als misdaadroman zag.
Sponsors en naam
De prijs kende door de jaren heen verschillende sponsors en organisatoren, onder wie boekhandelketen Bruna, de KRO, Stichting Lira en de CPNB. Sinds 1 september 2021 is NBD Biblion hoofdsponsor, en sindsdien heet de prijs de NBD Biblion Gouden Strop. Het genootschap van misdaadauteurs is sinds 2019 een sectie van de Auteursbond.
Meervoudige winnaars
Tomas Ross en Charles den Tex wonnen de Gouden Strop elk drie keer. Marion Pauw, René Appel, Bram Dehouck en Gauke Andriesse wonnen de prijs elk twee keer, Andriesse een keer onder eigen naam en een keer onder het pseudoniem Felix Weber. Bram Dehouck is een Vlaming: de prijs staat open voor oorspronkelijk Nederlandstalige boeken, ook uit Vlaanderen.
Recente winnaars
| Jaar | Gouden Strop | Titel |
|---|---|---|
| 2026 | Michael Berg | Vergelding |
| 2025 | Marcel van de Ven en Willem Asman | De prijs |
| 2024 | Mathijs Deen | De duiker |
| 2023 | John Kuipers | Musserts schaduw |
| 2022 | Marion Pauw | Vogeleiland |
De Schaduwprijs
Naast de Gouden Strop bestaat de Schaduwprijs voor het beste Nederlandstalige misdaaddebuut. In 2026 ging de NBD Biblion Schaduwprijs naar Bobby Lammers voor Kogelbrief, een debuut dat vertrekt als militaire thriller en uitgroeit tot een verhaal over de gevolgen van uitzendingen. In 2024 won Lex Noteboom met De man met duizend gezichten.
De Avond van het Spannende Boek
Beide prijzen worden uitgereikt tijdens de Avond van het Spannende Boek, een coproductie van Stichting Gouden Strop, leesplatform Hebban en Bibliotheek Utrecht. In 2026 vond die avond plaats op 21 mei in Bibliotheek Neude in Utrecht. Het is een avond met interviews, lezingen en ontmoetingen tussen lezers en auteurs.
De Meesterprijs
De misdaadauteurs van de Auteursbond reiken daarnaast de Meesterprijs uit, een ereprijs voor een auteur die veel betekend heeft voor het genre. Die prijs wordt minstens eens in de drie jaar toegekend. Eerdere winnaars zijn Baantjer, Saskia Noort, Tomas Ross en René Appel.
Voor de Vlaamse tegenhanger, zie de Hercule Poirotprijs. Andere prijzen, waaronder de verdwenen Diamanten Kogel, staan bij andere prijzen.
Vlaamse deelname
Omdat de Gouden Strop openstaat voor alle oorspronkelijk Nederlandstalige spannende boeken, dingen ook Vlaamse auteurs mee. Het omgekeerde geldt niet: de Hercule Poirotprijs is voorbehouden aan Vlaamse misdaadromans.
Bronnen: Geschiedenis van de Gouden Strop, NBD Biblion: winnaars 2026